Hoe stevig is de
trans-Atlantische band (nog)
in een snel veranderende wereld?

Tijdens de lezing van 12 november nam Sandy Snoeck het publiek mee op een boeiende reis door de geschiedenis en actuele uitdagingen van de samenwerking tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Sandy Snoeck is duider van Europese politiek. Eerst vanuit Europahuis Rijckevelde, tegenwoordig als zelfstandige met haar bedrijf Spreekstof. In haar karakteristieke stijl – energiek, verhalend en diepgaand – schetste zij hoe de internationale verhoudingen veranderden en wat dat betekent voor Europa in deze turbulente tijden.

Aan bijna het einde van een bewogen jaar sprak Snoeck haar wensen voor de toekomst uit: voorspoed, succes én vooral vrede. Juist dat laatste staat onder druk, terwijl wij in Europa inmiddels tachtig jaar vrede kennen – een uitzonderlijke situatie in de afgelopen vijf eeuwen. Na de Tweede Wereldoorlog groeide het besef dat oorlog nooit meer mocht terugkeren. De VS concludeerden toen al dat oceanen geen garantie meer vormden voor veiligheid. In diezelfde periode ontstonden de fundamenten van internationale samenwerking: de Verenigde Naties, overleg tussen de geallieerde leiders, en korte tijd later de NAVO.

Snoeck schetste hoe de wereld lange tijd bipolair was: het Westen tegenover de Sovjet-Unie. In deze Koude Oorlog heerste een “gewapende vrede”, waarbij de doctrine van Mutual Assured Destruction ironisch genoeg stabiliteit bracht. Europa kon zich dankzij het Marshallplan economisch herstellen, al wees Snoeck erop dat veel landen zelf ook sterk aandrongen op samenwerking en wederopbouw.

De val van de Berlijnse Muur in 1989 luidde een nieuwe fase in. De VS bleven als enige supermacht over: de unipolaire wereld. Maar interventies in het Midden-Oosten, de opkomst van Al Qaida en de wereldwijde financiële crisis van 2008 ondermijnden de Amerikaanse positie. Tegelijkertijd rees een nieuwe macht: China. Daarmee betrad de wereld het tijdperk van de multipolaire orde, waarin meerdere spelers invloed opeisen: China, India, Rusland en de Europese Unie.

Volgens Snoeck is de geopolitiek van weleer verschoven naar egopolitiek: leiders die primair handelen vanuit eigen machtsbehoud. De verkiezing van Donald Trump in 2017 was hierin een keerpunt. Hij wist ontevreden groepen – vooral de werknemers die de gevolgen voelden van globalisering en de industriële verschuiving naar Azië – achter zich te verzamelen. Zijn beleid kenmerkt zich door isolationisme, het terugtrekken uit internationale verplichtingen en een harde koers tegen China. In tegenstelling tot Nixon en Kissinger, die China wilden openen om Rusland te isoleren, zoekt Trump toenadering tot Rusland juist om China te verzwakken. Tegelijkertijd verwacht hij dat Europa meer betaalt voor zijn eigen veiligheid.

Snoeck wees op de groeiende instabiliteit wereldwijd, terwijl Europa lokaal nog relatief stabiel is. De oorlog in Oekraïne, energie-afhankelijkheid, migratiestromen en de opkomst van extreemrechts illustreren de kwetsbaarheid van het continent. Europa mist volgens haar slagkracht als individuele landen optreden; alleen als blok kan het opboksen tegen grootmachten en effectief onderhandelen over handel, defensie en technologie.

Ondanks alle uitdagingen heeft de EU een sterke aantrekkingskracht: landen willen toetreden en delen in het Europese model van vrijheid en welvaart. Om die positie te behouden pleit Snoeck voor diepere samenwerking, investeringen in defensie en een robuuster economisch beleid. Een sterker, eensgezind Europa is volgens haar noodzakelijk om de vrede te bewaren in een wereld die onzeker en veranderlijker is dan ooit.

Wij hebben weer met plezier geluisterd naar de verhelderende lezing van Sandy Snoeck!